Τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες, παρατηρείται μια έντονη τάση εξασθένησης της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας / κυκλωνικής δραστηριότητας στο βόρειο Ατλαντικό, γεγονός το οποίο είχε επισημανθεί στην σχετική ανάλυση στις 15 Σεπτεμβρίου (Μια ενδιαφέρουσα αλλαγή στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία της Ευρώπης). Στην επόμενη ανάλυση που δημοσιεύτηκε στις 29 Σεπτεμβρίου (Rex, Τυφώνες και συστήματα σε αντίθετη κίνηση. Μια ασυνήθιστη εβδομάδα για την Ευρώπη), το φαινόμενο αναλύθηκε περισσότερο με τη χρήση 1) χαρτών απόκλισης του γεωδυναμικού ύψους στην ισοβαρική στάθμη των 500 hpa, 2) χαρτών απόκλισης της επιφανειακής πίεσης σε βόρεια Ευρώπη και Ατλαντικό και 3) χαρτών απόκλισης της επιφανειακής θερμοκρασίας της θάλασσας στο βόρειο Ατλαντικό. Με βάση τα παραπάνω προκύπτει πως όντως η κυκλωνική δραστηριότητα του βορείου Ατλαντικού φαίνεται να παρουσιάζει τάσεις εξασθένησης όπως επίσης και η ροή του ρεύματος του κόλπου – βασικού ρυθμιστή του κλίματος της Ευρώπης.

Σκοπός αυτής της ανάλυσης είναι η παρακολούθηση του φαινομένου με τη χρήση των ίδιων και κάποιων επιπρόσθετων πηγών καθώς και η ανίχνευση κάποιας πιθανής τάσης για τη συνέχεια κατά το τελευταίο δεκαήμερο του Οκτωβρίου.

Ανάλυση κατάστασης από 10 Σεπτεμβρίου έως και 22 Οκτωβρίου

Στην επόμενη κινούμενη εικόνα διαδοχικών στιγμιοτύπων (GIF), παρουσιάζονται οι χάρτες επιφανειακών πιέσεων, γεωδυναμικού ύψους στα 500 hpa και πάχους ατμόσφαιρας ανά μία ημέρα για το διάστημα από τις 10 Σεπτεμβρίου έως τις 22 Οκτωβρίου 2025 ¹. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι για το διάστημα μεταξύ 15 και 22 Οκτωβρίου, τα δεδομένα που παρουσιάζονται είναι προγνωστικά ενώ για το προηγούμενο διάστημα, πρόκειται για reanalysis (αποτύπωση συνθηκών με βάση πραγματικές παρατηρήσεις).

Η παραπάνω εικόνα ενδεχομένως να είναι κάπως δυσανάγνωστη λόγω του όγκου της πληροφορίας. Για λόγους σύνοψης και απλούστευσης, μπορούμε απλώς να αναφέρουμε ότι οι λευκές καμπύλες πρόκειται για τις επιφανειακές πιέσεις ενώ ο χρωματικός κώδικας ο οποίος υποδηλώνει το γεωδυναμικό ύψος στα 500 hpa (πίεση στη μέση τροπόσφαιρα), μπορεί χονδροειδώς να ταυτιστεί με ψυχρές ή θερμές συνθήκες στην επιφάνεια (ή κοντά σε αυτήν). Εάν εστιάσουμε το βλέμμα στην περιοχή του βορείου Ατλαντικού, μπορούμε να διαπιστώσουμε οτι οι ατμοσφαιρικές πιέσεις στην περιοχή δεν είναι ιδιαίτερα χαμηλές για το διάστημα από τις 23 Σεπτεμβρίου έως και περίπου τις 22 Οκτωβρίου, κάτι που αποτυπώνεται και μικρό στο βάθος των χαμηλών βαρομετρικών. Εξαίρεση αποτελεί μόνο το διάστημα μεταξύ 4-6 Οκτωβρίου όπου ένα βαθύ χαμηλό βαρομετρικό κινήθηκε γρήγορα από την περιοχή νοτίως της Ισλανδίας προς τα Βρετανικά νησιά και προς την κεντρική Ευρώπη, παρακλάδι του οποίου έδωσε ισχυρή κακοκαιρία και στη χώρα μας.

Στον επόμενη κινούμενη εικόνα διαδοχικών στιγμιοτύπων (GIF), παρουσιάζεται ο μέσος όρος των προγνωστικών σεναρίων της ατμοσφαιρικής πίεσης για το βόρειο Ατλαντικό από το μοντέλο GFS καθώς και η απόκλισή του από την κλιματική τιμή, για το διάστημα από τη Δευτέρα 13 Οκτωβρίου 00 UTC έως τη Δευτέρα 20 Οκτωβρίου 00 UTC ².

Παρατηρούμε:

• Την ύπαρξη κυκλωνικής δραστηριότητας σε ένα σχετικά μικρό γεωγραφικό πλάτος (30-40°Β) στον Ατλαντικό, σε αντίθεση με την ύπαρξη ασυνήθιστα υψηλών πιέσεων βορειότερα του 45ου παραλλήλου.
• Την σχετική στασιμότητα στην κίνηση των συστημάτων όπου μάλιστα υπάρχει και μια μικρή τάση για οπισθόδρομη πορεία – γεγονός αρκετά σπάνιο στη συγκεκριμένη περιοχή όπου η ροή και η ταχύτητα των συστημάτων είναι αρκετά μεγάλη ακολουθώντας πορεία Δ προς Α ή ΝΔ προς ΒΑ.
• Την τάση για κατάρρευση του εμποδισμού στα βόρεια γεωγραφικά πλάτη του Ατλαντικού και την αποκατάσταση της ροής των συστημάτων μετά τις 19 Οκτωβρίου.

Η συσχέτιση της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας του βορείου Ατλαντικού με την ωκεάνια κυκλοφορία (ρεύμα του κόλπου του Μεξικού και ρεύμα του βορείου Ατλαντικού – AMOC) είναι γνωστή. Έχοντας αυτό σαν δεδομένο, ενδιαφέρον έχει να παρατηρήσουμε τις αποκλίσεις της επιφανειακής θερμοκρασίας θάλασσας (SST) σε σχέση με το θεωρούμενο ως κλιματικό μέσο όρο (1981-2010), όπως αποτυπώθηκε δορυφορικά τη Δευτέρα 13 Οκτωβρίου:

Παρατηρούμε έντονες θερμοκρασιακές αποκλίσεις σε μια ζώνη μεταξύ των βορειοανατολικών ΗΠΑ και των Βρετανικών Νησιών. Στα δυτικότερα τμήματα, οι αποκλίσεις είναι κυρίως έντονα θετικές ενώ λίγο ανατολικότερα εμφανίζονται αρνητικές. Η περιοχή των μεγάλων αποκλίσεων ταυτίζεται με την περιοχή εντονότερης ροής του ρεύματος του βορείου Ατλαντικού και ως εκ τούτου οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια έντονη ανωμαλία στη ροή του.

Για λόγους σύγκρισης, παραθέτουμε την αντίστοιχη εικόνα στις 28 Σεπτεμβρίου, η οποία είχε φιλοξενηθεί σε προηγούμενο άρθρο:

Συγκρίνοντας τις δύο παραπάνω εικόνες, διαπιστώνουμε το ίδιο μοτίβο, ωστόσο οι αρνητικές αποκλίσεις είναι αρκετά εντονότερες. Συνεπώς, σε διάστημα περίπου δύο εβδομάδων, διαπιστώνουμε ότι υπάρχει μια τάση ομαλοποίησης της κατάστασης.

Το παραπάνω συμπέρασμα επιβεβαιώνεται και από την επόμενη εικόνα που παρουσιάζει την 7 ήμερη διαφορά στη θερμοκρασιακή απόκλιση. Περιοχές με γαλάζιο ή μπλε χρωματισμό υποδηλώνουν αρνητική τάση ενώ το αντιθετο συμβαίνει με τις περιοχές πορτοκαλί ή κόκκινου χρωματισμού. Έτσι για παράδειγμα, οι πορτοκαλί χρωματισμοί στην περιοχή μεταξύ των Βρετανικών Νήσων και των Βορειοανατολικών ΗΠΑ υποδηλώνουν ότι το τελευταίο 7 ήμερο υπάρχει τάση θέρμανσης των υδάτων, δηλαδή με άλλα λόγια, τάση εξισορρόπησης της έντονης αρνητικής απόκλισης.

Οι παρατηρήσεις σχετικά με την αλλαγή στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία του βορείου Ατλαντικού όπως γράφτηκαν τόσο στις προηγούμενες δύο αναλύσεις όσο και στην παρούσα, έχουν περισσότερο ποιοτικό χαρακτήρα. Δύο κλασικοί δείκτες οι οποίοι μπορούν όμως να χρησιμοποιηθούν για να ποσοτικοποιήσουν τις παρατηρήσεις είναι ο δείκτης ΝΑΟ (North Atlantic Oscillation) ³ και AO (Arctic Oscillation) ⁴. Αρνητικές τιμές των δεικτών συσχετίζονται με αυξημένη μεσημβρινότητα στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία (ροή ανέμων περισσότερο Β-Ν συνισταμένης δηλαδή παράλληλα με τους μεσημβρινούς της Γης) και εμφάνιση εμποδιστικών τάσεων ενώ θετικές τιμές υποδηλώνουν αυξημένη ζωνικότητα (ροή ανέμων περισσότερο Α-Δ συνισταμένης).

Στο γράφημα που ακολουθεί παρουσιάζει ο δείκτης NAO των τελευταίων 120 ημερών και τα σενάρια της πρόβλεψής του μέχρι και περίπου το τέλος του Οκτωβρίου. Διαπιστώνουμε πτωτική τάση μετά τις 6-7 Οκτωβρίου με πτώση σε αρνητικές τιμές από τις 15 Οκτωβρίου και μετά, ενώ τα περισσότερα προγνωστικά σενάρια δείχνουν επιμονή αυτής της τάσης μέχρι και το τέλος του μήνα.

Στο επόμενο γράφημα, παρουσιάζεται ο δείκτης AO των τελευταίων 120 ημερών και τα σενάρια πρόβλεψής του μέχρι και περίπου το τέλος του Οκτωβρίου. Ο συγκεκριμένος δείκτης φαίνεται να ακολουθάει το μοτίβο του ΝΑΟ, παρουσιάζοντας όμως μικρότερο εύρος και ταλάντωση αλλά και υψηλότερες τιμές.

Παρατηρώντας τη διακύμανση των δεικτών συνδυαστικά, διαπιστώνουμε πέρασμα σε αρνητικές τιμές από τα μέσα του Οκτωβρίου και μετά, κάτι που γίνεται εύκολα αντιληπτό και στους χάρτες επιφανείας και 500 hpa, γεγονός που εν τέλει υποδηλώνει τάση για εμφάνιση εμποδισμού στο βόρειο Ατλαντικό ή εν γένει χαλάρωση της έντονα δυτικής ροής στους ανέμους.

Παρ’όλα αυτά αν και σύμφωνα με τους παραπάνω δείκτες, η κυκλοφορία θα έπρεπε να εμφανίζει έντονη ζωνικότητα κατά το διάστημα πριν τις 15 Οκτωβρίου, αυτό δεν επιβεβαιώνεται από τους χάρτες που παρουσιάζονται στην πρώτη (κινούμενη) εικόνα της δημοσίευσης. Η εξήγηση ίσως βρίσκεται στον τρόπο υπολογισμού των παραπάνω δεικτών και ιδίως του ΝΑΟ, όπου λαμβάνονται υπόψιν τα τοπικά μέγιστα / ελάχιστα (centers of action) – κάτι το οποίο δεν μπορεί πάντα να συσχετιστεί με την ένταση της ροής των δυτικών / νοτιοδυτικών ανέμων στο βόρειο Ατλαντικό. Με άλλα λόγια, οι συγκεκριμένοι δείκτες δεν είναι χωρικοί αλλά σημειακοί, όμως οι παρατηρήσεις μας αφορούν την γενικότερη κατάσταση της κυκλοφορίας του βορείου Ατλαντικού και την ανίχνευση μοτίβων. Επιπροσθέτως, κατά το δεύτερο μισό του Σεπτεμβρίου, η περιοχή του βορείου Ατλαντικού επηρεάστηκε από την παρουσία τροπικής προέλευσης συστημάτων, τα οποία δεν ανήκουν στην κυκλοφορία των μέσων γεωγραφικών πλατών και ενδεχομένως να αποτελούν παράγοντα “θορύβου” στον υπολογισμό των παραπάνω δεικτών.

Εξέλιξη έως και το τέλος του μήνα

Με βάση τις πληροφορίες που παρουσιάστηκαν σε αυτό το άρθρο, η ατμοσφαιρική κυκλοφορία στο βόρειο Ατλαντικό φαίνεται να είναι έντονα μεσημβρινή τις τελευταίες ημέρες, ακολουθώντας μια τάση που άρχισε ήδη από τις 23 Σεπτεμβρίου. Αρχικά, ήταν δυνατό να ανιχνεύσουμε αυτήν την τάση οπτικά / ποιοτικά, κάτι που εν συνεχεία έγινε αντιληπτό ως σήμα και μέσω των δεικτών ΝΑΟ / ΑΟ. Τόσο μέσω των δεικτών όσο και μέσω των χαρτών πρόγνωσης και της τάσης των θερμοκρασιών στην επιφάνεια του Ατλαντικού, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι για το επόμενο διάστημα μέχρι και το τέλος του Οκτωβρίου αυτή η τάση μοιάζει να ανακόπτεται και περνάμε σταδιακά σε περισσότερο ζωνική ροή, τον βαθμό της οποίας δεν μπορούμε ακόμη εύκολα να ανιχνεύσουμε.

Αυτό που μπορούμε όμως να παρατηρήσουμε στις προγνώσεις είναι η κατάρρευση των εμποδιστικών τάσεων στην ευρύτερη περιοχή και την αντικατάστασή τους από μια ροή καιρικών συστημάτων από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Σε αυτήν την περίπτωση, θα πρέπει να περιμένουμε την εμφάνιση υψηλότερων πιέσεων σε κεντρική / ανατολική και κυρίως νοτιοανατολική Ευρώπη και κατά συνέπεια στη χώρα μας, κάτι που μπορεί να ερμηνευτεί και ως τάση για συνθήκες καλοκαιρίας και σχετικά αυξημένων θερμοκρασιών μετά τις 22 Οκτωβρίου.

Παραπομπές / Πηγές

1. Οι χάρτες reanalysis προέρχονται από την ιστοσελίδα https://www.wetter3.de
2. Οι χάρτες απόκλισης πιέσεων και επιφανειακής θερμοκρασίας θάλασσας προέρχονται από την ιστοσελίδα: https://tropicaltidbits.com
3. Σχετικά με τον δείκτη ΝΑΟ και τον τρόπο υπολογισμού του: https://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/precip/CWlink/pna/nao.shtml
4. Σχετικά με το δείκτη ΑΟ και τον τρόπο υπολογισμού του: https://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/precip/CWlink/daily_ao_index/ao.shtml