Εκτός από τα μεγάλα ύψη βροχής, ένα ακόμη στοιχείο που καθιστά το συγκεκριμένο φαινόμενο ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό, την ίδια στιγμή που στην υπόλοιπη χώρα υπήρξε γενικευμένη καλοκαιρία, με κύριο χαρακτηριστικό το ισχυρό μελτέμι στο Αιγαίο.

Δεδομένης της ιδιαιτερότητας αυτής της κατάστασης, αυτομάτως τίθεται το ερώτημα εάν αυτή η καταιγίδα θα μπορούσε να είχε προβλεφθεί. Σε αυτό το άρθρο, αφού πρώτα γίνει η παρουσίαση της εξέλιξης του φαινόμενου, στη συνέχεια θα εξετάσουμε τις προγνώσεις τριών πολύ γνωστών παγκόσμιων συστημάτων καθώς και του μοντέλου του °Umeteo, προκειμένου να απαντήσουμε σε αυτό.

Η καταιγίδα του Δεκαπενταύγουστου στη Μάνη: Δορυφορικές παρατηρήσεις και ανίχνευση κεραυνών

Όπως αναφέρθηκε και στην αρχή του κειμένου, το φαινόμενο υπήρξε μεμονωμένο. Στην επόμενη κινούμενη εικόνα διαδοχικών στιγμιοτύπων απεικονίζεται η νέφωση στο φάσμα του υπέρυθρου για το διάστημα από τις 14:00 έως τις 20:00 τοπική ώρα του Σαββάτου 15 Αυγούστου ανά 15 λεπτά [1]. Τα νέφη ήταν τύπου Cumulonimbus (“σωρειτομελανίες” στα Ελληνικά), δηλαδή νέφη καταιγίδων, οι κορυφές των οποίων φτάνουν στα όρια της τροπόσφαιρας. Στις παρακάτω εικόνες, οι περιοχές όπου η θερμοκρασία των νεφών βρίσκεται κάτω από τους -40°, που αντιστοιχούν σε αυτό το υψόμετρο, σημειώνονται με μπλε χρωματισμούς.

Αυτό που παρατηρούμε είναι η επίμονη ανάπτυξη νέφωσης πάνω από τον Λακωνικό κόλπο προς τη μεριά της Μάνης, η οποία παραμένει στάσιμη πάνω από την συγκεκριμένη περιοχή για όλο το χρονικό διάστημα (περίπου 6 ώρες). Πρόκειται για φαινόμενο ανατροφοδότησης και η συγκεκριμένη επιμονή εξηγεί και τα πολύ μεγάλα ύψη βροχής που σημειώθηκαν στην ευρύτερη περιοχή του νότιου Ταϋγέτου και ειδικότερα στην Κοκκάλα [2].

Οι επόμενο δύο χάρτες απεικονίζουν την κεραυνική δραστηριότητα στην ευρύτερη περιοχή σύμφωνα με το σύστημα blitzortung [3]. Ο πρώτος είναι περισσότερο γενικός και περιλαμβάνει το νότιο Ιόνιο, την θάλασσα των Κυθήρων και το νοτιοδυτικό Κρητικό πέλαγος, ενώ ο δεύτερος αποτελεί μεγέθυνση του πρώτου εστιασμένος σε Λακωνικό και Μεσσηνιακό κόλπο, Κύθηρα και χερσόννησο της Μάνης.

Μέσω των παραπάνω χαρτών και λαμβάνοντας υπόψιν την παραδοχή ότι η περιοχή του μέγιστου υετού συνήθως ταυτίζεται με την περιοχή έντονης κεραυνικής δραστηριότητας, διαπιστώνουμε ότι η ανατροφοδοτούμενη καταιγίδα έπληξε κυρίως την χερσόνησο της Μάνης. Κατά συνέπεια, οι καταγραφές του σταθμού της Κόκκαλας, μπορούν όντως να θεωρηθούν ενδεικτικές του φαινομένου.

Η πρόγνωση του °U-Model

Η επόμενη εικόνα παρουσιάζει την πρόγνωση της μεγάλου μήκους κύματος εξερχόμενης ακτινοβολίας (OLR) από το προγνωστικό σύστημα του °Umeteo (°U-Model) για το ίδιο διάστημα (από τις 10:00 έως τις 18:00) ανά 1 ώρα. Η προσομοίωση έγινε με βάση αρχικές και οριακές συνθήκες από το GFS / NCEP [4] του προγνωστικού κύκλου της 13ης Αυγούστου 2026, 12 UTC . Συνεπώς πρόκειται για πρόγνωση περίπου 48 ωρών [5] :

Για το ίδιο χρονικό διάστημα ακολουθεί η πρόγνωση του υετού ανά 1 ώρα:

Από τις δύο παραπάνω εικόνες διαπιστώνουμε ότι το προγνωστικό σύστημα του °Umeteo, προέβλεψε την ανάπτυξη επίμονης νέφωσης στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο (τμήματα της Αρκαδίας, σε ένα μεγάλο μέρος της Μεσσηνίας καθώς επίσης και στην περιοχή του Ταϋγέτου), με αρκετά μεγάλα ύψη βροχής (βλέπουμε ότι ξεπερνούν τα 32mm σε διαστήματα 1 ώρας).

Ο επόμενος χάρτης απεικονίζει τον συνολικό προβλεπόμενο υετό του °U-Model, για το διάστημα από τις 13/8/26 – 12 UTC έως τις 16/8/26 – 12 UTC, δηλαδή το σύνολο του προγνωστικού διαστήματος.

• Παρατηρούμε ότι προβλέπονται μεγάλα ύψη υετού στο σύνολο της Μεσσηνίας (εκτεταμένες περιοχές με ύψος άνω των 64mm) αλλά και σε περιοχές στα όρια Αρκαδίας και Ηλείας.
• Από την άλλη πλευρά, το προβλεπόμενο σύνολο του υετού στη Λακωνία είναι σχεδόν μηδενικό, με εξαίρεση μόνο τα πολύ νότια τμήματα του νομού, στη χερσόνησο της Μάνης, τα οποία φαίνεται να βρίσκονται στην ανατολικότερη περιφέρεια του προβλεπόμενου πυρήνα.
• Αν εξετάσουμε μόνο το μέγιστο προβλεπόμενο ύψος βροχής στην ευρύτερη περιοχή, δηλαδή την πρόβλεψη για τη δυναμική της καταιγίδας που εκδηλώθηκε, διαπιστώνουμε ότι βρίσκεται στη ζώνη μεταξύ 64-128mm και άρα, σχετικά μικρότερο από τη μέγιστη καταγραφή στην περιοχή Κοκκάλα της Λακωνίας (141mm).

Η πρόγνωση άλλων συστημάτων

Σε αυτό το τμήμα, θα παραθέσουμε τους προγνωστικούς χάρτες άλλων συστημάτων και συγκεκριμένα του ECMWF, GFS και ICON [6] και όσον αφορά το πεδίο του υετού για το διάστημα από τις 9 το βράδυ της 14ης Αυγούστου, έως τις 9 το βράδυ της 15ης Αυγούστου, το οποίο περιλαμβάνει το σύνολο του φαινομένου.

ECMWF

GFS

ICON

Συγκρίνοντας τις προγνώσεις των τριών παγκόσμιων συστημάτων διαπιστώνουμε τα εξής:

• Τα μέγιστα υετού που προβλέφθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοδυτικής Πελοποννήσου ήταν σαφώς χαμηλότερα του πραγματικού από όλα τα προγνωστικά συστήματα, (γύρω στο 1/10) κάτι όμως το οποίο θα πρέπει να θεωρηθεί φυσιολογικό λόγω της χαμηλότερης ανάλυσης και του σκοπού τους (ο οποίος δεν είναι η τοπική πρόγνωση).
• Τα μικρότερα ποσά υετού δόθηκαν από το Ευρωπαϊκό μοντέλο, το οποίο επιπροσθέτως για τη συγκεκριμένη ημέρα προέβλεψε ασθενέστερα φαινόμενα σε σχέση με περιοχές της Μακεδονίας και της Ηπείρου, κάτι το οποίο δεν συνέβη.
• Το ECMWF και το GFS, προέβλεψαν βροχές σε περιοχές όπου τελικά αυτό δεν συνέβη (false alarm), υπερεκτιμώντας τον υετό σε όλη την περιοχή της Μεσσηνίας. Από την άλλη πλευρά το ICON υπήρξε περισσότερο ακριβές με μικρότερη τάση υπερεκτίμησης, υποδεικνύοντας την χερσόννησο του Ταϋγέτου ως την περιοχή με τα μεγαλύτερα ποσά υετού.

Σύνοψη / Συμπεράσματα

Από τις 14:00 έως και τις 20:00 περίπου του Σαββάτου 15 Αυγούστου, ισχυρή, ανατροφοδοτούμενη καταιγίδα έπληξε τη χερσόνησο της Μάνης, με ύψος βροχής το οποίο έφτασε τουλάχιστον τα 141 χιλιοστά, σύμφωνα με τις καταγραφές του σταθμού της Κοκκάλας, προκαλώντας καταστροφές και ξαφνικές πλημμύρες λόγω υπερχείλισης ρεμάτων κυρίως στην περιοχή του Οιτύλου, όπου επίσης υπήρξε τραυματισμός μιας γυναίκας από κεραυνικό πλήγμα.

Από την σύγκριση των προγνώσεων του υετού μεταξύ 3 παγκόσμιων προγνωστικών συστημάτων αλλά και του συστήματος του °Umeteo, προκύπτει ότι τα παγκόσμια μοντέλα υπερεκτίμησαν κατά πολύ την ποσότητα της βροχής του φαινομένου σε αντίθεση με το °U-Model, του οποίου η πρόβλεψη ήταν πολύ πιο κοντά στην πραγματικότητα. Από την άλλη πλευρά όμως, η πρόγνωση του °U-Model εμφάνισε αστοχία ως προς την περιοχή εκδήλωσης του υετού καθώς η καταιγίδα προσομοιώθηκε κυρίως πάνω από την Μεσσηνία και όχι στον Λακωνικό κόλπο. Παρόμοια αστοχία εμφάνισαν και τα παγκόσμια συστήματα, με εξαίρεση το ICON, το οποίο ορθώς “υπέδειξε” την χερσόνησο της Μάνης ως το επίκεντρο του φαινομένου, αν και με κατά πολύ μικρότερα ύψη βροχής.

Με βάση τα παραπάνω προκύπτει ότι το φαινόμενο δεν ήταν δυνατόν να προσομοιωθεί επακριβώς, παρ’όλα αυτά, υπήρξε ένα πολύ ισχυρό προγνωστικό σήμα από την περιοχική πρόγνωση, σύμφωνα με την οποία υπήρχε η δυναμική εκδήλωσης έντονης και ανατροφοδοτούμενης καταιγίδας στην ευρύτερη περιοχή της νότιας / νοτιοδυτικής Πελοποννήσου εκείνη την ημέρα.

Αν και η πρόγνωση του °U-Model, δεν υπήρξε απόλυτα ακριβής, μπόρεσε ωστόσο να υποδείξει την ένταση ενός πιθανού φαινομένου, κάτι το οποίο αναδεικνύει για ακόμη μια φορά την μεγάλη σημασία της περιοχικής πρόγνωσης στην κατανόηση του καιρού και στην πρόγνωση των συνθηκών της ατμόσφαιρας.

Πηγές / Παραπομπές

1. Οι ψευδοχρωματικές δορυφορικές εικόνες προέρχονται από την ιστοσελίδα https://meteologix.com και ειδικότερα στον σύνδεσμο: https://meteologix.com/gr/satellite/peloponnisos/top-alert-15min/20260815-1515z.html
2. Σχετικό άρθρο από το meteo.gr : https://www.meteo.gr/article_view.cfm?entryID=4283
3. Ο σχετικός χάρτης κεραυνικής δραστηριότητας μπορεί να αναζητηθεί στη διεύθυνση, εισάγοντας στο σχετικό πεδίο το κατάλληλο χρονικό διάστημα: https://www.lightningmaps.org/#m=sts;t=2;s=0;o=0;b=0.00;ts=0;ts24=1;z=9;y=36.2421;x=22.6112;d=2;dl=2;dc=0;ar;as=26-08-15T00;
4. Περισσότερες πληροφορίες για το GFS: https://www.ncei.noaa.gov/products/weather-climate-models/global-forecast
5. Σημείωση: Κρίθηκε πως είναι προτιμότερο να γίνει παράθεση της πρόγνωσης των 48 ωρών έναντι της πιο πρόσφατης πρόγνωσης των 24 ωρών του μοντέλου, διότι οι αρχικές συνθήκες συνήθως προέρχονται από ένα μοντέλο χαμηλότερης ανάλυσης (πχ GFS). Κατά τη διάρκεια της πρόγνωσης χρειάζεται ένα χρονικό διάστημα προσαρμογής (spin-up), ώστε να μπορέσει το υψηλής ανάλυσης μοντέλο να αναπτύξει τις δικές του δομές μέσης κλίμακας που δεν περιέχονται επαρκώς στις αρχικές συνθήκες του μοντέλου χαμηλότερης ανάλυσης. Κατά το διάστημα αυτό, η λύση του υψηλής ανάλυσης μοντέλου προσαρμόζεται σταδιακά στη δική του δυναμική, στις φυσικές παραμετροποιήσεις, στην υψηλότερης ανάλυσης τοπογραφία και στις επιφανειακές συνθήκες. Εφ’όσον η συνοπτική κατάσταση της ατμόσφαιρας ήταν αρκετά σταθερή εκείνο το διάστημα, η αύξηση του χρόνου κατά 24 ώρες, δεν θα μπορούσε να επιφέρει μεγάλες αλλαγές σε σχέση με την παραπάνω επίδραση.
   Με απλά λόγια: Προκειμένου να ελέγξουμε τη συμπεριφορά του μοντέλου, κρίθηκε προτιμότερο να αφήσουμε το σύστημα να δημιουργήσει τα δικά του πεδία, ελαχιστοποιώντας την επιρροή της αρχικής προσομοίωσης του παγκόσμιου μοντέλου που χρησιμοποιήθηκε για την τροφοδοσία του.
   
   Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το “spin-up” ενός μοντέλου, στην δημοσίευση του Skamarock (2004): https://journals.ametsoc.org/view/journals/mwre/132/12/mwr2830.1.xml
6. Η οριζόντια ανάλυση των παγκόσμιων συστημάτων που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτό το άρθρο, είναι η εξής:
   GFS ~ 25km (0.25º)
   ECMWF ~ 9km (0.08º)
   ICON ~ 7km (0.0625º) .
   Ειδικότερα, η ανάλυση του Ευρωπαϊκού (ECMWF) και του Γερμανικού (ICON), πλησιάζει αρκετά και είναι συγκρίσιμη με την ανάλυση του μοντέλου του °Umeteo (~5km).