Για αρκετές ώρες κατά τη διάρκεια της Κυριακής 26 Οκτωβρίου αλλά και της Δευτέρας 27 Οκτωβρίου, ο ουρανός σε αρκετά τμήματα της ανατολικής Στερεάς και κατά διαστήματα της ανατολικής Πελοποννήσου και της Θεσσαλίας καλύφθηκε από νεφώσεις παρά την ύπαρξη θερμής μεταφοράς. Πρόκειται για έναν συγκεκριμένο τύπο νεφών που βρίσκεται σε μέσα ή ανώτερα τροποσφαιρικά στρώματα και τον συναντάμε στην υπήνεμη (και όχι στην προσήνεμη) πλευρά τον ορεινών όγκων όταν στην ατμόσφαιρα υπάρχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Στην επόμενη κινούμενη εικόνα διαδοχικών στιγμιοτύπων, απεικονίζονται ταυτόχρονα 1) η δορυφορική εικόνα της χώρας μας στο φάσμα του υπέρυθρου ανά 1 ώρα (δεξιά) και 2) η πρόγνωση του °U-Model για την παράμετρο της εξερχόμενης μεγάλου μήκους κύματος ακτινοβολίας (Outgoing Longwave Radiation – OLR) για τη Δευτέρα 27 Νοεμβρίου έως και τις 19:00 τοπική ώρα:

Παρατηρούμε:

1. Το πέρασμα μιας ζώνης νεφώσεων (πρόκειται για την άκρη ενός ψυχρού μετώπου που διέσχισε τα Βαλκάνια).
2. Επίμονες νεφώσεις στην ανατολική Στερεά Ελλάδα και βορειοανατολική Πελοπόννησο, οι οποίες μοιάζουν να δημιουργούνται στις ίδιες ακριβώς περιοχές, έως και το χρονικό σημείο όπου η ατμοσφαιρική διαταραχή διασχίζει τη χώρα.

Πρόκειται για τον σπάνιο σχηματισμό νεφώσεων στην υπήνεμη πλευρά των ορεινών όγκων (lee side clouds). Οι νεφώσεις αυτές αν και δεν προκαλούν βροχή, είναι δυνατόν να περιορίσουν σημαντικά την ηλιοφάνεια για αρκετές ώρες. Η ορθή προσομοίωση αυτών των σχηματισμών μπορεί να μην έχει μεγάλη σημασία όσον αφορά στην γενική πρόγνωση του καιρού, όμως στην περίπτωση πρόγνωσης παραγωγής φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων – όπου τα πάντα εξαρτώνται από την ακτινοβολία – η σημασία της ακρίβειας αυξάνεται εκθετικά.

Το °U-Model, κατάφερε να απεικονίσει με αρκετή ακρίβεια τους συγκεκριμένους σχηματισμούς όπως φαίνεται στην σύγκριση της δορυφορικής εικόνας με την προσομοίωσή της μέσω της εξερχόμενης μεγάλου μήκους ακτινοβολίας.

Εκτός από τα πιθανά προγνωστικά προβλήματα που είναι δυνατόν να προκαλέσουν, οι συγκεκριμένες νεφώσεις συχνά και πολύ όμορφους χρωματισμούς κατά τη διάρκεια του ηλιοβασιλέματος. Ένα πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί το ηλιοβασίλεμα της Κυριακής 26 Οκτωβρίου στο λεκανοπέδιο του Δύστου στη νότια Εύβοια:

Πώς δημιουργούνται οι νεφώσεις της υπήνεμης πλευράς

Οι νεφώσεις αυτές δημιουργούνται στην υπήνεμη πλευρά των ορεινών όγκων (ο άνεμος κατέρχεται) ως αποτέλεσμα της ταλάντωσης του αέρα που αυτοί προκαλούν σε συγκεκριμένα ύψη.

Σε γενικές γραμμές, καθώς οι ορεινοί όγκοι αποτελούν εμπόδιο κάθετα στη ροή του ανέμου, ο αέρας είτε θα εξαναγκαστεί σε άνοδο, είτε θα διέλθει γύρω από τον ορεινό όγκο (ή και τα δύο). Το τί ακριβώς θα συμβεί εξαρτάται από τους εξής παράγοντες:

1. Το ύψος και την έκταση του ορεινού όγκου
2. Την ταχύτητα του ανέμου όχι μόνο επιφανειακά αλλά και καθ’ύψος
3. Την κατανομή ευστάθειας/αστάθειας της ατμόσφαιρας καθ’ύψος. Με τους όρους “ευστάθεια/αστάθεια” εννούμε την ύπαρξη ή όχι, ανοδικών ρευμάτων μεταξύ των ατμοσφαιρικών επιπέδων, τα οποία δημιουργούνται λόγω θερμοκρασιακών διαφορών όταν αυτές ξεπερνούν κάποιο όριο.

[ εικόνα ]

Σε γενικές γραμμές, αυτό που απαιτείται είναι η ύπαρξη σχετικά ισχυρών ανέμων σε ένα μεγάλο βάθος μέσα στην τροπόσφαιρα, οι οποίοι όμως θα είναι ισχυρότεροι στα επίπεδα που βρίσκονται υψηλότερα του ορεινού όγκου. Ταυτόχρονα, η ατμόσφαιρα εντός αυτών των στρωμάτων θα πρέπει να είναι ευσταθής (δηλαδή να υπάρχει η τάση για καθοδικά ρεύματα). Έτσι, ο συνδυασμός της ορεογραφικής ανύψωσης, των ισχυρών ανέμων και της τάσης για κάθοδο του αέρα (λόγω ευστάθειας) υψηλότερα, δημιουργεί την κάθετη ταλάντωση στην υπήνεμη πλευρά του ορεινού όγκου, η οποία μπορεί να εκτείνεται αρκετά μακριά από αυτόν, όπως περίπου απεικονίζεται στο παραπάνω σχήμα. Εάν η ατμόσφαιρα βρίσκεται κοντά στο σημείο κορεσμού, τότε η ταλάντωση αυτή έχει σαν αποτέλεσμα τον σχηματισμό νέφωσης.

Η δομή της ατμόσφαιρας

Το προγνωστικό τεφίγραμμα (skew-t) για την περιοχή των Αθηνών στις 27 Οκτωβρίου και ώρα 14:00 περίπου παρουσιάζεται στην επόμενη εικόνα και είναι παρόμοιο με προηγούμενο περιστατικό. Για την κατανόησή του, είναι απαραίτητο να διαβάσετε την σχετική ανάλυση για τον Σεπτέμβριο ’22 καθώς και τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, στον ακόλουθο σύνδεσμο (νέος σελιδοδείκτης): https://umeteo.com/meteowiki/4457