Οι καταιγίδες αυτής της διαταραχής προκλήθηκαν από την ύπαρξη ιδιαίτερα έντονων ανοδικών κινήσεων αλλά και υψηλών ποσοστών υγρασίας. Οι ανοδικές κινήσεις στην ατμόσφαιρα προέκυψαν από τον συνδυασμό των υψηλών θερμοκρασιών στην επιφάνεια με τις χαμηλότερες στα υψηλότερα στρώματα (θερμικό αίτιο) αλλά και δυναμικών αιτίων της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας (κίνηση μετώπου). Σε αυτές τις περιπτώσεις όπου έχουμε τον συνδυασμό διαφορετικών αιτίων, η αριθμητική πρόγνωση των μοντέλων καθίσταται αρκετά επιρρεπής σε σφάλματα και αποκλίσεις, όσον αφορά meso-scale αναλύσεις μεταξύ 3-10 km.

Παρουσιάζει λοιπόν ιδιαίτερο ενδιαφέρον η σύγκριση των αποτελεσμάτων του προγνωστικού μοντέλου του °Umeteo (°U-Model, https://umeteo.com/maps), με την πραγματικότητα μέσω δορυφορικών εικόνων και παρατηρήσεων μετεωρολογικών σταθμών. Πιο συγκεκριμένα σε αυτό το άρθρο 1. συγκρίνονται μέσω βίντεο τα αποτελέσματα της προσομοίωσης της δορυφορικής εικόνας μέσω του δείκτη OLR με τις πραγματικές εικόνες στο φάσμα του υπέρυθρου, μαζί με την παράθεση προγνωστικών χαρτών νεφικής διαστρωμάτωσης και υετού για την πληρέστερη απεικόνιση του φαινομένου, 2. πραγματοποιείται σύγκριση της πρόγνωσης του υετού με πραγματικές παρατηρήσεις, 3. αναλύονται τα αίτια των αποκλίσεων και 4. αιτιολογείται η αναγκαιότητα ονοματοδοσίας του συστήματος.

Πρόγνωση νέφωσης / κίνηση συστήματος

Στο επόμενο βίντεο, πραγματοποιείται:

1. Σύγκριση της πραγματικής δορυφορικής εικόνας στο φάσμα του υπέρυθρου [1] με την πρόγνωση της εξερχόμενης μεγάλου μήκους κύματος ακτινοβολίας (OLR) από το °U-Model [2] για χρονικά διαστήματα 1 ώρας από τις 00:00 της 24/7 έως τις 00:00 της 25/7 (25 εικόνες).
2. Παράθεση προγνωστικών χαρτών νέφωσης και υετού (βροχή, χαλάζι) για το ίδιο χρονικό διάστημα.

Η πρόγνωση πραγματοποιείται σε οριζόντιο πλέγμα ~ 5×5 χιλιομέτρων και σε 35 κατακόρυφα επίπεδα, χρησιμοποιώντας ως αρχικές και οριακές συνθήκες την προσομοίωση της 23ης Ιουλίου, 12UTC του GFS / NCEP [3].

Συγκρίνοντας την προγνωστική με την πραγματική εικόνα (Α’ μέρος του βίντεο), γίνεται αντιληπτό ότι η τελευταία διαθέσιμη πρόγνωση του μοντέλου μπορεί να θεωρηθεί αρκετά ρεαλιστική καταφέρνοντας να απεικονίσει τόσο την κίνηση του μετώπου γενικά, όσο και τις περιοχές εκδήλωσης των καταιγίδων.

Η ένταση των φαινομένων απεικονίστηκε επίσης σχετικά ρεαλιστικά όπως προκύπτει και από τους προγνωστικούς χάρτες του υετού.

Αξιολόγηση πρόγνωσης υετού

Η επόμενη εικόνα παρουσιάζει την πρόγνωση του αθροιστικού υετού για το διάστημα από την Πέμπτη 23/7/2026 – 12UTC έως την Κυριακή 26/7/2026 – 12UTC, δηλαδή όλο τον προγνωστικό ορίζοντα της προσομοίωσης της 23ης Ιουλίου. Καθώς άλλα σημαντικά φαινόμενα δεν έλαβαν χώρα το διάστημα αυτό, μπορούμε με ασφάλεια να θεωρήσουμε ότι η εικόνα αυτή απεικονίζει τον αθροιστικό υετό της συγκεκριμένης κακοκαιρίας. Για λόγους σύγκρισης, έχουν επίσης σημειωθεί και οι πραγματικές καταγραφές του υετού σε διάφορες περιοχές της χώρας δειγματοληπτικά. Τα δεδομένα έχουν προέλθει από διάφορα δίκτυα μετεωρολογικών σταθμών [4], ενώ το μεγαλύτερο ύψος βροχής σε αυτήν την κακοκαιρία σημειώθηκε στην Σέττα Ευβοίας, σύμφωνα με το meteo.gr [5].

Διαπιστώνουμε τα εξής:

✓ Το μοντέλο κατάφερε να αποτυπώσει το μέγιστο του υετού της κακοκαιρίας στην περιοχή της κεντρικής Ευβοίας, αν και το συνολικό ύψος βροχής υπήρξε υψηλότερο (Σέττα: 138mm) από την εκτίμηση του μοντέλου (πρόγνωση στο εύρος μεταξύ 64 και 128 mm).

✓ Οι πυρήνες καταιγίδων που απασχόλησαν το Ιόνιο κατά το Α’ μισό της ημέρας, αποτυπώθηκαν σωστά αν και τα ύψη βροχής σε δυτική / νοτιοδυτική Πελοπόννησο, υπήρξαν υψηλότερα της πρόγνωσης

✓ Η γενική εικόνα της πρόγνωσης του μοντέλου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ρεαλιστική.

✘ Τις απογευματινές ώρες της Παρασκευής, ισχυρή καταιγίδα έπληξε το λεκανοπέδιο της Αττικής με ραγδαία βροχή, χαλαζοπτώσεις και πολύ ισχυρούς ανέμους [6]. με ύψη βροχής έφτασαν μέσα σε πολύ λίγη ώρα και τα 15-20mm ιδίως σε κεντρικές και δυτικές περιοχές. Αν και από το βίντεο μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι προβλέφθηκε το πέρασμα καταιγίδας πάνω από την πόλη των Αθήνων, εντούτοις το φαινόμενο προσομοιώθηκε ασθενέστερο της πραγματικότητας όπως τελικά προκύπτει από τον χάρτη συνολικής βροχόπτωσης.

✘ Απόκλιση της πρόγνωσης σε σχέση με την πραγματικότητα φαίνεται πως υπήρξε και σε άλλες περιοχές της χώρας. Μια στατιστική ανάλυση με τη χρήση καταγραφών από πολλούς μετεωρολογικούς σταθμούς θα μπορούσε εκτός των άλλων να αποκαλύψει εάν η απόκλιση υπήρξε συνολικά θετική ή αρνητική. Σύμφωνα όμως με το δείγμα που παρουσιάζεται εδώ, φαίνεται πως η απόκλιση φαίνεται να είναι αρνητική (ο υετός υποεκτιμήθηκε).

✘ Υπερεκτίμηση των φαινομένων ωστόσο υπήρξε για την Κρήτη, όπου τελικά οι καταγραφές δεν ξεπέρασαν το 1 χιλιοστό.

Το αίτιο των αποκλίσεων της αριθμητικής πρόγνωσης

Οι καταιγίδες προκαλούνται όταν ο αέρας αναγκάζεται σε ανύψωση με αποτέλεσμα την συμπύκνωση των υδρατμών και τη δημιουργία νεφών κατακόρυφης ανάπτυξης. Τα αίτια της ανύψωσης μπορεί να είναι θερμικά ή δυναμικά. Με τον όρο “θερμικά” εννούμε την ανύψωση του αέρα λόγω της θέρμανσης του εδάφους, ενώ τα “δυναμικά” αίτια αναφέρονται στις περιπτώσεις όπου έχουμε είτε κάποιο ορογραφικό εμπόδιο, είτε λόγω της συνοπτικής κατάστασης της ατμόσφαιρας (πχ, η κίνηση ενός μετώπου προς μια περιοχή προκαλεί ανύψωση του αέρα).

Όπως έχει αναφερθεί και σε άλλα σχετικά άρθρα στην ιστοσελίδα μας, η πρόγνωση των καταιγίδων όταν στην ατμόσφαιρα συνυπάρχουν θερμικά και δυναμικά αίτια, είναι ιδιαίτερα επιρρεπής σε λάθη [7]. Αυτό συμβαίνει ιδίως σε μέσης-κλίμακας (meso-scale) αναλύσεις όπως η ανάλυση του °U-Model (5km). Από τη μία πλευρά, η περιοχή που μπορεί να καλύψει η προσομοίωση είναι αρκετά μεγάλη ώστε να αποτυπώσει το εύρος ενός μετώπου, αλλά από την άλλη πλευρά τα θερμικά (θερμές ανυψούμενες φυσσαλίδες αέρα), μπορούν επίσης να αποτυπωθούν. Το πρόβλημα προκύπτει από το γεγονός ότι αυτές οι δύο δυνάμεις αλληλεπιδρούν με τρόπο μή γραμμικό, με αποτέλεσμα τον πολλαπλασιασμό μικρών σφαλμάτων στις αρχικές συνθήκες του μοντέλου και την παραγωγή μή ρεαλιστικών προσομοιώσεων – συνήθως με πολύ υψηλά ποσά υετού. Για τον λόγο αυτό, αναλύσεις μεταξύ 3-10km στην αριθμητική πρόγνωση αναφέρονται και ως “γκρίζα ζώνη” όσον αφορά την πρόγνωση των καταιγίδων.

Η -σε γενικές γραμμές- ρεαλιστική αποτύπωση του ύψους υετού αυτής της διαταραχής όπου θερμικά και δυναμικά αίτια συνυπήρχαν, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η γενικότερη παραμετροποίηση του συστήματος υπήρξε αρκετά επιτυχημένη.

Ονοματοδοσία συστήματος

Στο σύστημα αυτό δεν δόθηκε όνομα από την ΕΜΥ. Ήδη από τις αρχές του 2022, το °Umeteo έχει προτείνει συγκεκριμένα κριτήρια ονοματοδοσίας των καιρικών συστημάτων [8], τα οποία μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

1. Ύψος υετού: Τουλάχιστον το 1/10 του κλιματικού ετήσιου για 2 ή και περισσότερες περιφέρειες της χώρας σε 2 ή και περισσότερους σταθμούς καταγραφής εντός 24ώρου.
2. Άνεμοι: Η έντασή τους να ξεπερνάει τα 9 μποφώρ σε εκτεταμένες περιοχές.
3. Ύψη χιονόπτωσης άνω των 20cm σε πεδινές (<300μ) περιοχές σε τουλάχιστον μία περιφερειακή ενότητα και άνω των 40cm σε ημιορεινές (300-800μ) σε τουλάχιστον μία περιφερειακή ενότητα.
4. Εκδήλωση καταιγίδων με βίαια φαινόμενα (ανεμοστρόβιλοι, ισχυρές χαλαζοπτώσεις, ισχυρούς ανέμους).

Με βάση, τα όσα προβλέφθηκαν και παρατηρήθηκαν θεωρούμε ότι η συγκεκριμένη κακοκαιρία εμπίπτει στο κριτήριο 4 παραπάνω. Για τον λόγο αυτό, δόθηκε η ονομασία “Αχιλλέας” και με αυτό το όνομα θα αναφέρεται από εδώ και στο εξής στην αρθρογραφία αυτής της ιστοσελίδας.

Σύνοψη / Συμπεράσματα

Μια ασυνήθιστη για την εποχή κακοκαιρία επηρέασε τη χώρα μας την Παρασκευή 24 Ιουλίου 2026, με εκδήλωση πολύ ισχυρών και δυνητικά επικίνδυνων καταιγίδων, συνοδευόμενων από χαλαζοπτώσεις και ισχυρούς ανέμους. Τα φαινόμενα προέκυψαν από το συνδυασμό θερμικής και δυναμικής αστάθειας, συνθήκη που καθιστά την αριθμητική πρόγνωση του καιρού μέσης κλίμακας αρκετά επιρρεπή σε σφάλματα. Το προγνωστικό σύστημα του °Umeteo (°U-Model), εκτελεί καθημερινές προσομοιώσεις της ατμόσφαιρας για τη Μεσόγειο (συνοπτική κλίμακα, οριζόντια ανάλυση ~ 25km), την Ελλάδα (περιοχική πρόγνωση, μέση κλίμακα ~ 5km) και τον Παρνασσό (πολύ υψηλή ανάλυση, 1km). Συγκεκριμένα λοιπόν, για το μέσης κλίμακας πεδίο της Ελλάδας, η κακοκαιρία αυτή μπορεί να θεωρηθεί μια καλή περίπτωση μελέτης της συμπεριφοράς του συστήματος σε μια αρκετά απαιτητική ατμοσφαιρική συνθήκη. Η αξιολόγηση της προγνωστικής ικανότητας του °U-Model έγινε με τρόπο ποιοτικό με σκοπό την εξαγωγή κάποιων γενικών συμπερασμάτων.

Με βάση την γενική εικόνα κίνησης της διαταραχής και της οργάνωσης των καταιγίδων όπως αποτυπώθηκε από τις δορυφορικές εικόνες, αλλά και την εικόνα που προκύπτει από τη δειγματοληπτική παράθεση των συνολικών υψών υετού στη χώρα, συμπεραίνουμε ότι η προσομοίωση του °U-Model υπήρξε αρκετά ρεαλιστική τόσο σχετικά με τη γενική κίνηση του μετώπου όσο και σε σχέση με τις περιοχές ανάπτυξης των ισχυρότερων καταιγίδων, καταφέρνοντας να προσδιορίσει την κεντρική Εύβοια, ως την περιοχή εκδήλωσης των ισχυρότερων φαινομένων. Από την άλλη πλευρά όμως, υπήρξαν και περιπτώσεις κατά τις οποίες τα τοπικά μέγιστα του υετού δεν αποδόθηκαν σωστά ή άλλες κατά τις οποίες προβλέφθηκαν φαινόμενα, τα οποία εν τέλει δεν εκδηλώθηκαν. Σε γενικές γραμμές, φαίνεται πως υπήρξε μια σχετική υποεκτίμηση στα συνολικά ύψη βροχής. Ωστόσο, η συγκεκριμένη παρατήρηση χρήζει περεταίρω διερεύνησης, με την ανάλυση δεδομένων από πολλούς μετεωρολογικούς σταθμούς.

Πρόκειται για μια κακοκαιρία, η ένταση και επικινδυνότητα της οποίας προβλέφθηκε με ακρίβεια. Εφ’όσον η ονοματοδοσία των κακοκαιριών γίνεται για τον σκοπό της πιο άμεσης και εύκολης πληροφόρησης του κοινού σε περιπτώσεις επικίνδυνων κακοκαιριών, το συγκεκριμένο σύστημα, θα έπρεπε να έχει λάβει κάποια ονομασία. Έστω και εκ των υστέρων και για λόγους σύγκρισης και αρχείου, το °Umeteo έδωσε το όνομα “Αχιλλέας” σε αυτήν την διαταραχή με βάση συγκεκριμένη κριτήρια ονοματοδοσίας τα οποία έχουν προταθεί ήδη από το 2022.

Πηγές / Παραπομπές

1. Οι υπερυθρες δορυφορικές εικόνες προέρχονται από την ιστοσελίδα https://meteologix.com (https://meteologix.com/gr/satellite/satellite-infrared-15min.html), στην οποία απεικονίζονται τα δεδομένα των δορυφόρων meteosat 9 και 10.
2. Όλοι οι προγνωστικοί χάρτες από το αριθμητικό σύστημα πρόγνωσης του °Umeteo (°U-Model), μπορούν να αναζητηθούν στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://umeteo.com/maps
3. Περισσότερες πληροφορίες για το GFS: https://www.ncei.noaa.gov/products/weather-climate-models/global-forecast .
4. Τα δεδομένα πολλών μετεωρολογικών σταθμών παρέχονται από την ιστοσελίδα-εφαρμογή synoptic data viewer (https://viewer.synopticdata.com)
5. Το άρθρο – ανάλυση του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών για την κακοκαιρία: https://www.meteo.gr/article_view.cfm?entryID=4241
6. Η κακοκαιρία στην Αττική: https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/sovara-provlimata-apo-tin-kakokairia-stin-attiki-ektetamenes-zimies-kai-stin-eparxia/
7. Ενδεικτικό άρθρο σχετικά με την “γκρίζα ζώνη” ανάλυσης των αριθμητικών μοντέλων πρόγνωσης για την απεικόνιση φαινομένων αστάθειας: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0169809520313077
8. Το άρθρο – πρόταση του °Umeteo (“Ονοματοδοσία των συστημάτων, ενημέρωση ή Βαβέλ – η πρόταση του °Umeteo), περί της ονοματοδοσίας των καιρικών συστημάτων υπάρχει σε αυτόν τον σύνδεσμο: https://umeteo.com/news/542